Skip to content

Appendix: Hitahita · Wholesome and unwholesome things

PDF page 681 (book page 609)

अथ हिताहिताध्याय:

680
682
Open appendix: hitahita as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

कल्याणकारके / अथ हिताहिताध्याय: 609 तथा चाग्निरप्यग्निविषौषधत्वेनोपदृष्ट:। खे कृशाग्निप्रतनं कार्यमुष्णं च भेषजम्। इति दहेद्रंशमथोत्कृत्य यत्रा बंधो न शक्यते। आचूषणच्छेददाहा: सर्वत्रौव च पूजिता:। तथा चैवमतिनिशितक्रूरशस्त्राणयपि प्रयुक्तानि स्रावणविधावतिसुखकराणि भवेयुरित्पेवमुक्तं च। लाघवं वेदनाशांतिव्र्याधोर्वेगपरक्षिाय:। सम्यग्विनिसृते लगिं प्रसादो मनस्तथा। सुश्रुत अ.vy श्र£ो.xx इत्येवमग्नक्षिारशस्त्राविषाणि हिताहितान्येव सर्वथेति प्रतिपादयत: स्ववचन विरोधदोषोःप्यतिप्रसज्येत। तथास्तीति चेत् चिकित्सा तु पुनस्सर्वप्राणिनां सर्वव्याधिप्रशमनविषक्षरास्त्राग्निमिा: चतुर्भिस्तथा प्रवर्तते कर्ममिार्निर्वत्र्यते। तथा चोक्रम्। कर्मणा कश्चिदेकेन द्वामयां कश्चित्त्रिामिास्तथा। विकारस्साध्यते कश्चिच्चातुर्भिरपि कर्मभि:॥ योगतश्च पराणि विषसदृशान्येव भवंत्येवं प्रतिपादितं, तदप्रसिद्धविरुद्धानैकांतिकं वर्तते। केषांचिन्मनुष्याणां सर्वभक्षिणामध्यशनशीलानां पित्तममांसयुतगुडमुeमूलकषायदुग्धदधिमधुघृत शीतोष्णनवपुराणाति-जीर्णातितरुणाति रूक्षतिस्निग्धातितरमयुक्तबहुमाक्षणभोजनपानकाद्यनेकविधविरुद्धा- विरुकदंब क्राकाकरं बह्वाहारनिषेविणां भ़िाशिनां भ़िूणामति बलायरू-तुष्टि पुष्टि जननत्वाद्विरूद्वान्यप्य विरूद्धान्येवोपलक्षयितव्यानि भवंति तथा विरूद्धाविरूद्ध द्रव्यद्धक्षैत्राकालभावत: सर्वाणि विरुद्धा विरुद्धान्येव भवंति। तत् स्याद्वादवादिवैद्यशास्त्राचार्य: सुश्रुतोःप्येवमाह। सात्म्यतोःल्पतया वाःपि ती़णाग्नेतरुणस्य च। स्निग्धव्यायामबलिनां विरुद्धं वितथं भवेत्॥ तस्माद्वस्तूनामनेकांताम्मकत्वादाद्र्रतमेव वैद्यमिति निश्चीयते। तथा चैवमाह, केषांचिदेकांतवादिनां पृथग्दर्शिनां द्रव्यरसवीर्यविपाकस्त्रिाधा विपाको द्रव्यस्य स्वाद्वाम्लकटुकात्मक: प्रत्येकमन्यवादिनां मतमत्यंतं दूषणास्पदं वर्तते इति। कतिुं द्रव्यं, रसवीर्यस्निग्धं ती़णं पिच्छिलं रूक्षमुष्णं शीतं वैशद्यं मृदुत्वं च वीर्यविपाकेमयो मिान्नं वा स्यादमिान्नं वा। यदि भिन्नं स्यात् गोविषाणवत् पृथग्दृश्येतेति। यद्यमिान्नमेकमेव स्याददिं्रशक्रपुरंदरवत्। द्रव्यरसवीर्यविपाकशब्दा: पर्यायशब्दास्युस्तस्माद्ध्रव्यरसवीर्यविपाकात्मकं वस्तुतत्वत्ोषां कथंचि- eेदामोदस्वरूपनिरूपणक्रमेण बहुवक्रप्यमस्तीति प्रपंचमुपसंह्त्य दृष्टेप्रमाणामयामविरुद्धात्मद्रव्यक्षेत्राकालभाव