Skip to content

Chapter 19 · Treatment of all poisons

PDF page 502 (book page 430)

विषरोगाधिकार:

501
503
Open chapter 19 as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

कल्याणकारके / विषरोगाधिकार: 430 रक्तमोक्षण का फल दुष्टे रक्ते निह्ते तद्विषाख्यं शीघ्रं सवँ निर्विषत्वं प्रयाति। पश्चाच्छीतांभोभिषिक्रो विषार्तो दध्याजयक्षीरै: पिबेदोषधानि॥105॥ भावार्थ : दुष्ट रक्त को निकालने पर वह सम्पूर्ण विष शीघ्र दूर हो जाता है। तदनंतर उस सर्पविष दूषित को ठणडे पानी से स्नान कराना चाहिए। बाद में दही, घी व दूध के साथ औषधियों को पिलावें। दर्वीकर सपोँ के सप्तवेगों में पृथक् पृथक् चिकित्सा शस्त्रं प्राक् दर्वीकराणां तु वेगे रक्तस्रावस्तद्वितीयेःगदानाम्। पानं नस्यं तत्तृतीयेंःजनं स्यात् सम्यग्वाम्यस्तच्चातुर्थेःगदोपि॥ 106॥ पोक्रे वेगे पंचमे वापि षष्टे शीतैस्तोयैधर्वस्तगात्रं विषार्तम्। शीतद्रव्यालेपनै: संविलिप्तम् ती़णैरूधवँ शोध्येत्तं च धीमान्॥ 107॥ वेगेप्यस्मिन्सप्तमे चापि धीमान् ती़णं नस्यं चांजनं चोपयुजय। कुर्यान्मूघर्नाशुक्षतं काकपादाकारं सांद्रं चर्म तत्र प्रदध्यात्॥ 108॥ भावार्थ : दर्वीकर सपोँ के प्रथमवेग में शस्त्रप्रयोग कर रक्त निकालना चाहिए। द्वितीयवेग में अगदपान कराना चाहिए। तृतीय वेग में विषनाश, नस्य व अंजन का प्रयोग करना चाहिए। चतुर्थवेग में अच्छी तरह वमन कराना चाहिए। पूर्व कथित पंचम व षष्ट वेग में शीतल जल से स्नान (धारा छोडना) व शीतल औषधियों का लेप करके बुद्धिमान वैद्य ती़ण ऊधर्वशोधन (वमन) करावें। सातवें वेग में ती़ण नस्य व अंजन प्रयोग कर मस्तक के मध्यभाग में कैवे के पैर के आकार के शस्त्र से क्षत (जखम) कर के मोठे चर्म को उस के ऊपर रख देवें । मंडली व राजीमंतसपोँ के सप्तवेगों की पृथक्-पृथक् चिकित्सा प्राग्वेगेःस्मिन् मणडलैर्मणिडतानां अस्त्राणयेवं नातिगाढं विदध्यात्। सर्पिर्मिश्रं पाययित्वागदं तं शीघ्रं सम्यग्वामयेत्तद्वितीये॥109॥ तद्वद्वाम्यस्तत्तृतीये तु वेगे शोष्ोष्वन्यत्पूर्ववत्सर्वमेव। राजीमद्धिर्दष्टवेगेःपि पूर्वे सम्यक्शस्त्रेणातिगाढं विदार्य॥ 110॥ सांतर्दीपालाबुना तत्र दुष्टं रक्तं संशोध्यं भवेिन्नर्विषार्थम्। छदिँ कृत्वा तद्वितीयेःगदं वा तत्सिद्धं वा पाययेत्सद्यवागूम्॥ 111॥ शोषान् वेगानाशु दर्वीकराणां वेगेषूक्रैरैषधैस्साध्येत्तान्। ऊधर्वाधस्संशोधनैस्तीव्रनस्यै: साक्षत्ी़णैरंजनाद्यैरशोष्ै:॥ 112॥