Skip to content

Chapter 17 · Treatment of minor diseases, part five

PDF page 433 (book page 361)

क्षुद्ररोगाधिकार:

432
434
Open chapter 17 as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

कल्याणकारके / क्षुद्ररोगाधिकार: 361 तुरगादिस्वरस तुरगगदर्भगोरट1-जं रसं कुडुबमात्रामिह प्रपिबेन्नर:॥ लवणवर्गयुतां त्रिाफलां सदा। हिमजलेन च मूत्राकृतामयम्॥ 67॥ भावार्थ : अशवगंध, सफेद कमल, दुगँध खैर, इनके रस को कुडुब प्रमाण पीना चाहिए। तथा लवणवर्ग व त्रिफला के चूर्ण को ठंडे जल के साथ मिलाकर पीना चाहिए, जिससे मूत्र रोग दूर होता है। मधुकादि योग अथ पिबेन्मधुकं च तथा निशा-। ममरदारूनिदिग्धिकया सह॥ त्रुटिघनामलकानि जलामयी। पृथगिहाम्लपयोःक्षतधावनै:॥ 68॥ भावार्थ : मुलेंठी, हलदी, देवदारू , कटेली, छोटी इलायची, नागरमोथा, आँवला, इनके चूर्ण व कल्क को कांजी दूध, चावल का धोवन, इन किसी एक के साथ पीना चाहिए। स्वरसमामलकोद्धवमेव वा। कुडुबसम्मितम़िुरसान्वितम्॥ त्रुटिशिलाजतुमागधिकाधिकं गुडजलं प्रपिबेत्स जलामयी॥ 69॥ भावार्थ : मूत्रामय से पीडित रोगी को 16 तोले आंवले का रस, अथवा उसमें ईख का रस मिलाकर पीना चाहिए। एवं छोटी इलायची शिलाजीत पीपल इन को गुड जल के साथ पीना चाहिए। सत्रुटिरामठचूर्णयुतं पयो। घृतगुडान्वितमत्रा पिबेन्नर:॥ विविधमूत्राविघातकृतामया-नधिकशुक्रमयानपि नाशयेत्॥ 70॥ भावार्थ : छोटी इलायची व हींग के चूर्ण में घी गुड मिलाकर, दूध के साथ पीने से नाना प्रकार के मूत्रकृच्छ्र रोगों को एवं शुक्रगत मूत्र रोगों को भी नाश करता है। क्षरोदक यवजपाटलबिल्व निदिग्धिका। तिलजकशिुंकभद्रकभस्मनि-। सृतजलं सवरागविलंगमूषकफलै : त्रुटिभि: परिमिश्रितं॥ 71॥ प्रसृतमेतदथार्ध्युतं च वा। घृतगुडान्वितमेव पिबेन्नर:। सकलभक्षणभोजनपानकान्यनुदिनं विदधीत तथामुना॥ 72॥ भावार्थ : जै का पंचांग, पाढल, बेल, कटेली, तिल का पंचांग, ढाक, नागरमोथा इनको जलाकर भस्म करें। इसे पानी में घोलकर छान लेवें। इस क्षर जल में दाल-चीनी, विडंग, तरुमूषिक 1. कृतं इति पाठांतरं।