Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.
कल्याणकारके / महाव्याधिचिकित्साधिकार:
214
होना चाहिए। दूसरा छिद्र यंत्र के बगल में होना चाहिए, यह क्षरादि कर्म करने के लिए है। ये दोनों,
तीन अंगुल मोटा होना चाहिए।
अर्शपातन विधि
स्नेहनाद्युपकृतं गुदकीलै: पीडितं वलिनमन्यतरस्यो॥
त्संगसंनिहितपूर्वशरीरं। भुक्तवंतमिह संवृतदेशो॥ 103॥
व्यभ्रसैम्यसमये समकायोत्थानशायितगुदप्रतिसूर्यम्॥
शाटकेन गुदसंधिनिबद्धम्। संगृहीतमपि कृत्य सुहृद्धि:॥ 104॥
तस्य पायुनि यथा सुखमाजया। लिप्तयंत्रामुपधाय घृताक्रे॥
यंत्रा पाशर्वविवरागतमर्श। पातकेन पिचुनाथ विमृजय॥ 105॥
संविलोक्य बलितेन गृहीत्वा। कर्तरीनिहितशस्त्रमुखेन॥
छर्दयेदपि दहेदचिरार्त: शोणितं स्थितिविधाननिमित्तम्॥ 106॥
कूर्चकेन परिगृह्य विपक्व। क्षरमेव परिलिप्य यथार्श:॥
पातयेिन्नहितयंत्रामुखंतद्वाकृतं करतलेन पिधाय ॥ 107॥
पक्कजांबवसमप्रतिभासं मानमीषदवसन्नमदार्श:।
प्रे़य दुग्धजलमस्तुसधान्याम्लैस्सुधैतमसकृद्धिमशीतै:॥108॥
सर्पिषा मधुकचंदनकल्कालेपनै: प्रशमयेदतितीव्रम्॥
क्षरदाहमपनीय च यंत्राम्। स्नापयेत्तमपि शीतलतोयै:॥ 109॥
तिन्नवातसुखशीतलगेहे। सिन्नवेश्य घृतदुग्धविमिश्रम्॥
शालिषाष्ठिकयवाद्युचितान्नं। भोजयेत्तदनुरूपकशाकै:॥110॥
सप्त सप्त दिवसात्तत्तएकै-। कांकुरक्षातमिहाचरणीयम्॥
सावशोषमपि तत्पुनरेवं। संदहेत्काथितमार्गविधानात्॥ 111॥
भावार्थ : अर्शरोग से पीडित बलवान मनुष्य को स्नेहन, स्वेदन, वमन, विरेचन आदि से
संस्कृत कर के, लघु, चिकना, उष्ण, अल्प अन्न को खिलाकर, मेघ (बादल) से रहित सैम्य समय
में किसी एकांत वा गुप्त प्रदेश में, किसी मनुष्य की गोद में (रोगी को) इस प्रकार चित्त सुलाये की,
गुदा सूर्य के अभिमुख हो, कमर से ऊपर के शरीर भाग (पूर्वोक्र मनुष्य के) गोद में हो, कटिप्रदेश जहाँ
ऊँचा हो। पश्चात् गुदा1 संधि को कपडे की पट्टी से बाँधकर उसे परिचारक मित्र, अच्छी तरह से पकड
रखें (जिससे वह हिले नहीं) तदनंतर गुदाप्रदेश को घी लेपन कर, घृत से लिप्त अर्शयंत्र को गुदा में
प्रवेश करावें। जब मस्से यंत्र के पाशर्वस्थित, छिद्र (सुराक) से अंदर आ जावें तो उनको कपडा व फोया
1. दोनों पैर और ग∂े को परस्पर बांधना चाहिए। ऐसा अन्य ग्रंथों में ि∂खा है।