Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.
कल्याणकारके / कल्पाधिकार:
594
चित्रककल्प
शुद्धं चित्रकमूलमुक्तविधिना निष्क्वाथ्य तस्मिन्कषा-।
ये दग्धवा सहसा क्षिपेदमलिना सच्छकर्रा शंखना-॥
भीरप्याशु विगाल्य फाणितयुतं शीतीकृतं सर्वग-।
न्धद्रव्यैरपि मिश्रितं सुविहितं सम्यग्घटे संस्कृते॥ 43॥
तद्धान्ये निहितं समुद्धदृतमतो मासात्सुगंधं सुरू -।
पं सुस्वादु समस्तरोगानिवहप्रधवंसिसैख्यास्पदं॥
एवं चित्रकसद्रसायनवरं पीत्वा नरस्संततं।
य़माणं क्षपयेदनूनबलमत्यशाँसि सर्वान्गदान्॥ 44॥
भावार्थ : शुद्ध1 किए हुए चित्रक के मूल को क्वाथ विधि से पकाकर काढा तैयार करके उस
में शीघ्र ही निर्मल श्रोष्ठ शर्करा व शंखनाभि को जलाकर डालें और शीघ्र ही उसे छानकर के उसमें
फाणित मिलावें। वह ठंडा हो जाने पर सम्पूर्ण गंध द्रव्यों के कल्क मिलाकर, उसे संस्कृत घडे में भरकर
धान्यराशि में गाढ दें और एक महीने के बाद निकाल दें। इस प्रकार सिद्ध सुगंध, सुरूप, सुरुचि, सर्वरोग
समूह को नाश करने वाले व सैख्यदायक इस चित्रक रसायन को विधि प्रकार हमेशा सेवन करें तो
विशिष्ट बलशाली राजय़मा (क्षय) भयंकर बवासीर एवं सम्पूर्ण रोग भी नाश हो जाते हैं।
त्रिफलादि कल्प
एवं सत्त्रिफलासुचित्रकगणाद्युक्तोरुसद्धेषजा-।
न्युक्तान्युक्तकषायपाकविधिना कृत्वा निष्ोव्यातुर:॥
जीवेद्वर्षशतत्रयं निखिलरोगैकप्रमाथी स्वयं।
निर्वीर्योःप्यतिवीर्यधैर्यसहित: साक्षदनंगोपम:॥ 45॥
भावार्थ : इसी प्रकार पूर्वोक्र (40 वें श्लोक में कहे गए) त्रिफला, चित्रक, गणोक्र आदि
औषधियों को उक्र कषायपाक विधान से पकाकर (फाणित या शक्कर, गंधद्रव्य आदि मिलाकर
चित्रक कल्प के समान सिद्ध करके) रोगी सेवन करें तो वह मनुष्य तीन सै वर्ष पयँत सम्पूर्ण रोगों
से रहित होकर बलहीन होने पर भी अत्यन्त बलशाली होते हुए, अत्यन्त धैर्यशाली व कामदेव के समान
सुंदर रूप को धारण कर सुख से जीता है।
v. चित्राक के जड को चूने के पानी में डालकर रखने से शुद्ध हो जाता है।