Skip to content

Chapter 25 · Special preparations

PDF page 665 (book page 593)

कल्पाधिकार:

664
666
Open chapter 25 as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

कल्याणकारके / कल्पाधिकार: 593 वर्षाभू: प्रमुखैर्विशोषविहितैस्सद्धेषजैर्भाषितं। प्रोद्यव्द्यावधिविनाशनैरसदृशैद्र्रष्टैस्ससम्राक्फलै:॥ 40॥ भावार्थ : यहाँ से आगे क्षर, त्रिफला, चित्रकगण, सफेद असंगध, गिलोय, पुनर्नवा आदि विशिष्ट व श्रोष्ठ औषधि जो कि भयंकर रोगों को नाश करने में समर्थ हैं, असदृश हैं, जिनके फल भी प्रत्यक्ष देखे गए हैं उनके द्वारा कहे गए श्रोष्ठ क्रिया विशोषों को अर्थात् इन औषधियों के कल्पों को प्रतिपादन करेंगे। क्षरकल्प विधान क्षरैरक्षिुरकेक्षुतालितिल - जापामार्ग - निगुँडिका। रंभार्काम्बुजचित्रचित्रक - तिलख्यातोरुमृष्टोद्धवै:॥ पक्वैर्भस्मचतुर्गुणांभसि तत: पादावशोष्ीकृतै:। तत्पादामलसeुडै: परिपचेन्नतिद्रवं फाणितम्॥ 41॥ तस्मिन्सत्त्रिकटुत्रिजातकघनान् सेचूणर्य पादांशतो। दत्वा मिश्रितमेतदुक्रकृतसंस्कारे घटे स्थापितं॥ सद्धान्ये कलशं निधाय पिहितं मासोधद्रतं तं नर:। संभ़याक्षयरोगवल्लभगणान् जित्वा चिरं जीवति॥ 42॥ भावार्थ : तालमखाना, ईख, मूसली, तिलजा (तिलवासिनी शाली-तिल जिसके अंदर रहता है, वह धान, चिरचिरा, सम्हालू, वेला, आक, कमल, एरणडवृक्ष, चीता तिल, इन प्रसिद्ध औषधियों को जलाकर भस्म करके उसे (भस्म से) चैगुना पानी में घोलकर छानें। फिर उस क्षर जल को मंदाग्नि से पकाकर जब चैथाई पानी शोष रहे तो उसमें (उस पानी से) चैथाई गुड मिलावें। फिर इतनी देर तक पकावें कि वह फाणित1 के समान न अधिक गाढा हो और न पतला हो। पश्चात् उसमें सोंठ, मिरच, पीपल, दालचीनी, इलायची, तेजपात, नागरमोथा, इनको समभाग लेकर सू़म चूर्ण करके चतुथाँश प्रमाण में मिलावें। इस प्रकार सिद्ध औषधि को पूर्वोक्र क्रम से संस्कृत घडे में भरकर, मुख को बंद कर धान्य राशि में गाढ दें। एक महिने के बाद उसे निकाल कर विधि प्रकार सेवन करें, तो असाध्य बडे-बडे रोगों को भी जीतकर चिरकाल तक जीता है। v. इक्षो: रसस्तु य: पक्व: कचििंeाढो वहुद्रव:। स एवेक्षुविकार‘षु ख्यात: फ ाणितसंराया॥ ईख का रस को इतना पकावें कि वह थोडा गाढा हो ज्यादा पतला हो, इसे फाणित कहते हैं।