Skip to content

Chapter 19 · Treatment of all poisons

PDF page 506 (book page 434)

विषरोगाधिकार:

505
507
Open chapter 19 as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

कल्याणकारके / विषरोगाधिकार: 434 भावार्थ : अपराजिता, बूधरकर्णिका, चिरचिरा, लिसोडा, कायफल, छोटी कटेहरी, पलाश, बडी कटेहरी, अंकोल, नील, इनको चूर्ण करके कडवी तुम्बी व चालिनी के फल के रस में अच्छी तरह मिलाकर सींग में रखें। जिस घर में यह औषधि रहें, वहाँ सर्प कीट आदि विषजंतु कभी प्रवेश नहीं करते हैं। यहाँ तक कि कोई भी ग्रह भी प्रवेश नहीं कर पाते हैं। मंडलि विषनाशक अगद प्रोक्रा वातकफोत्थिताखिलविषप्रधवंसिन: सर्वथा। योगा: पित्तसमुद्धवेष्वपि विष्ोष्वत्यंतशीतान्विता:॥ व़यंतेःपि सुगंधिकायवफलद्राक्षलवंगत्वच:। श्यामासोमरसादवाकुरवका बिल्वाम्लिका दाडिमा:॥ 123॥ श्वेताशमंतकतालपत्रमधुकं सत्कुंडलीचंदनं। कुंदेंदीवरसधिुंवारक - कपित्थेंद्राह्वपुष्प्ीयुतां॥ सर्वक्षीरघृतप्लुता: समसिता: सर्वात्मना योजिता:। क्षिप्रं ते शमयंति मणडलविषं कर्मेव धर्मा दश॥ 124॥ भावार्थ : इस प्रकार वात व कफोद्रेक करने वाले समस्त विषों को नाश करने में सर्वथा समर्थ अनेक योग कहे गए हैं। अब पित्तोद्रक करने वाले विषों के नाशक शीत गुण वीर्य युक्त औषधियों के योग कहेंगे। सफेद सारिवा, जटामांसी, मुनक्का, लवंग दालचीनी, श्यामलता, (कालीसर) सोमलता, शल्लकी (शालईवृक्ष) दवा, लाल कटसरैया बेलफल, ततििंडीक, अनार, अपराजिता, लिसोडा, मेथी, मुलैठी, गिलोय, चंदन, कुंदपुष्प, नीलकमल, संभालू, कैथ, कलिहारी इन सबको चूर्ण कर सर्व प्रकार (आठ प्रकार) के दूध व घी में भिगो के रखें। उसमें सब औषधियों के बराबर शक्कर मिलाकर उपयोग में लावें तो मंडली सपोँ के विष शीघ्र ही शमन होते हैं जिस प्रकार कि उत्तमक्षमादि दशधमोँ के धारण से कमोँ का उपशम होता है। वाद्यादि से निर्विष्ीकरण प्रोक्रै: ख्यातप्रयोगैरसदृशविषवेगप्रणाशैरकार्यै-। रालिप्तान् वंशशंखप्रकटपटहभेरीमृदंगान् स्वनादै:॥ कुर्युस्ते निर्विषत्वं विषयुतमनुजानामृतानाशु दिग्धान्। दृष्ट्वास्यं तारणान्यप्यनुदिन (?) मचिरस्पर्शनात्स्तंभवृक्ष:॥ 125॥ भावार्थ : भयंकर से भयंकर विषों को नाश करने में सर्वथा समर्थ, जो ऊपर औषधों के योग