Skip to content

Chapter 17 · Treatment of minor diseases, part five

PDF page 436 (book page 364)

क्षुद्ररोगाधिकार:

435
437
Open chapter 17 as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

कल्याणकारके / क्षुद्ररोगाधिकार: 364 सर्वज योनि रोग चिकित्सा अखिलदोषकृतान्परिह्त्य तान् पृथगुदीरितदोषयुतामयान्। उपचरेद्घृपानविरेचनैर्विधिकृतोत्तरबस्तिभिरप्यलम् ॥ 75॥ भावार्थ : सिन्नपातज योनि रोगों को असाध्य समझाकर छोडें और पृथक्-पृथक् दोषों से उत्पन्न योनि को घृत पान विरेचन व बस्ति आदि प्रयोग से उपचार करना चाहिए। वातला योनि चिकित्सा पुरुषकर्कशशूलयुतासु योनिषु विशोषितवातहरैषधै:। परिविपक्कघटोद्धवvवाष्पतापनमुशंति वशीकृतमानसा:॥ 76॥ भावार्थ : जिस योनिरोग में योनि कठिन, कर्कश व शूल युक्त होती है, उसे (वातला योनि को) वातहर विशिष्ट औषधियों से सिद्ध काढे को, एक घडे में भरकर उससे उत्पन्न, बाष्प (बांफ) से, (कुंभी स्वेद से) स्वेदन (सेकना)करना चाहिए। ऐसा मन को वशीभूत करने वाले महापुरुषों (मुनियों) ने कहा है। अन्य वातज योनिरोग चिकित्सा लवणवर्गयुतैर्मधुरैषधै: घृतपयोदधिभि: परिभावितै:2। अनिलयोनिषु पूरणमिष्यते तिलजमिश्रितसत्पिचुनाथवा॥ 77॥ भावार्थ - वात विकार से उत्पन्न (अन्य) योनि रोगों में लवणवर्ग और मधुरैषधियों को घृत, दूध व दही की भावना देकर चूर्ण करके योनि में भरना चाहिए अथवा तिल से भिगोया गया पिचू (पोया) को योनि में रखना चाहिए। पित्तज योनिरोग चिकित्सा तदनरूपगुणैषधिसाधितैरहिमवारिभिरेवा च धावनम्। अधिकदाहयुतास्वपि योनिषु प्रथितशीतविधानमिहाचरेत्॥ 78॥ भावार्थ : वातज योनिरोग से पीडित योनि को उसके अनुकूल गुणयुक्त (वातनाशक) औषधियों से सिद्ध (पकाया हुआ) गरम पानी से ही धोना चाहिए। अत्यन्त दाहयुक्त (पैत्तिक) योनि रोगों में शीत क्रिया करनी चाहिए। कफज योनि रोगनाशक प्रयोग नृपतरुत्रिाफलाधिकधातकीकुसुमचूर्णवरैरवचूणर्य धा-। वनमपीह कषायकषायितै: कुरु कफोत्थितपिच्छिलयोनिषु॥ 79॥ 1. घटोत्कट इति पाठांतरं, 2. परिपाचितै: इति पाठांतरं।