Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.
कल्याणकारके / शिरोरोगाधिकार:
320
लगिंनाश में त्रिाफला चूर्ण
चूणँ यत्त्रिाफलाकृतं तिलजसंमिश्रं च वातोद्धबे।
श्लेष्मोत्थे तिमिरे घृतेन सहितं पित्तात्मके रक्तजे॥
खणडेनातिसितेन पिणिडतमिदं संभक्षितं पणिडतै:।
≤र्ष्टिं तुष्टिमतीव पुष्टिमधिकं वैशिष्टच्यमप्यावहेत्॥ 284॥
भावार्थ : वातिक लगिंनाश में, त्रिफला के चूर्ण को तिल के तैल के साथ, कफज लगिंनाश
में घी के साथ, पित्त व रक्तज लगिंनाश में सफेद खाणड के साथ मिलाकर सेवन करने से नेत्र में प्रसाद,
पुष्टि व वैशिष्ट्य उत्पन्न होता है।
पक्वैश्चामलकीफलैरपि शतावर्याश्च मूलैशशुभै:।
सम्यक्पायसमेव गव्यघृतसंयुक्तं सदा सेवितं॥
साक्षी पक्षिपतेरिवाक्षियुगले दृष्टिं करोत्यायताम्।
वृष्यायुष्ककरं फलत्रायरस: शीतांबुपानोत्तमम् ॥ 285 ॥
भावार्थ : पके हुए आँवले का फल, व शतावरी के जड से अच्छा खीर1 बनाकर, उसमें गाय
का घी मिलाकर सदा सेवन करें तो दोनों आँखें गरुडपक्षी के आँख के समान तीव्र होती है। त्रिफले
का रस व ठणडा पानी पीना वृष्य व आयुर्वृद्धिकारक है एवं दृष्टि को विशाल बनाता है।
मैव्र्याद्यंजन
मौर्वीवज्रीकुमारीस्वरस - परिगतं सत्पुराणोष्टकानां।
पिष्टं संघृष्टमिष्टं मलिनतरबृहत्कांस्यपात्राद्वयेःस्मिन् ।
तैलाजयामयां प्रयुक्तं पुनरपि बहुदीपांजनेनातिमिश्रं ॥
विशवाभिष्यंदकोपान् शमयति सहसा नेत्राजान् सर्वरोगान् ॥ 286॥
भावार्थ : मेढासगिीं, हाडजोड, कुमारी इनके स्वरस से भावित पुराना इष्टक (एरणडवृक्ष
अथवा इँट) की पिnी को मलिन कांसे के दो बर्तन में डालकर खूब घिसे और उसमें तैल, घी, दीपांजन
(काजल) मिला देवें । इस अंजन को आंजने से वह सम्पूर्ण अभिष्यंदरोग एवं अन्य नेत्रज सर्व रोगों
को शीघ्र ही शमन करता है।
1. आँव∂ा और शतावरी को महीन चूर्ण बनाकर दूध व शक्कर के साथ पकावें। अथवा आँव∂ा और शतावरी के
रस को दूध शक्कर के साथ पकाना चाहिए, यही पायस है।