Skip to content

Chapter 15 · Treatment of minor diseases, part three

PDF page 382 (book page 310)

शिरोरोगाधिकार:

381
383
Open chapter 15 as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

कल्याणकारके / शिरोरोगाधिकार: 310 कफज असाध्य, साध्यरोग स्रावोःयं कफजनितो ह्यसाध्यरूपो। याप्य: स्यात्कफकृत एव काचसंरा:॥ स्यंदस्तद्विहितनिजाधिमंथ:॥ श्लेष्मादिग्रथितविदग्धदृष्टिनामा॥ 235॥ पोथक्या लगणयुता: क्रिमिप्रधाना। ग्रंथि: स्यात् परियुताप्रवत्र्मपिष्ट:॥ शुक्लार्मप्रबलकफोपनाहयुक्ता:। श्लेष्मोत्था दश च तथैक एव साध्य:॥ 236॥ भावार्थ : कफजस्राव असाध्य होता है। कफ से उत्पन्न काच रोग याप्य है। कफाभिष्यंद कफजाधिमंथ, बलासग्रथित, श्लेषविदग्धदृष्टि, पोथकी लगण, क्रिमिग्रंथि, परिक्लिन्नवत्र्म, पिष्टक, शुक्लार्म, कफोपनाह, ये ग्यारह कफोत्पन्न रोग साध्य होते हैं। रक्तज असाध्य, याप्य, साध्यरोगलक्षण रक्तार्शाे व्रणयुतशुल्कमीरितोः। सृक्स्रावोःजकजातमसाध्यरूपरोगा:॥ याप्यस्यात्पुनरपि तज्जाv एव काच:। स्पंदाख्योप्यधियुतमन्थनामरोग:॥ 237॥ क्लिष्टोःयं निगदितवत्र्म लोहितार्म॥ प्रख्यातं क्षतवियुतशुक्लमर्जुनाख्यं। पर्वणयंजनकृतनामिका शिराणां॥ जालं यत्पुनरपि हर्षकोत्पातै॥ 238॥ साध्यास्ते रुधिरकृतामयादशान्येःप्येकश्च प्रकटितलक्षणा: प्रणीता:॥ भावार्थ : रक्त से उत्पन्न रोगों मेें, इक्षगत रक्तार्श, सव्रणशुल्क, रक्त स्राव अजकजात ये चार रोग असाध्य होते हैं। रक्तज काच यह एक याप्य है। रक्ताभिष्यंद, रक्तजाधिमंथ, क्लिष्टवत्र्म, लोहितार्म, अव्रणशुल्क (शुक्र) अर्जुन, पर्वणी, अंजननामिका, शिरा जाल, शिराहर्ष, शिरोत्पात, ये (रक्त से उत्पन्न) ग्यारह नेत्र रोग साध्य होते हैं, जिनके लक्षण पहिले प्रतिपादन कर चुके हैं। सिन्नपातज असाध्य व याप्य रोग आंध्यं यत्राकुलगतं च सर्वजेषु:। स्रावोःपि प्रकटितपूयसंप्रयुक्त:॥ 239॥ पाकोःयं नयनगतोःलजी स्वनाम्ना। चत्वार: परिगदिताश्च वर्जनीया:॥ काचश्च प्रकटितप़मजस्तु कोपो। वत्र्मस्थो द्वितयमपीह यापनीयम्॥ 240॥ भावार्थ : त्रिदोषज रोगों में नकुलांध्य, पूयस्राव, नेत्रपाक, अलजि ये चार प्रकार के रोग असाध्य हैं एवं प़मकोप, काच नामक प़मज रोग एवं वत्र्मस्थ दोनों प्रकार के रोग भी याप्य होते हैं। सिन्नपातज साध्यरोग वत्र्मावप्रबलबबिंधकश्च, वत्र्मा-। प्रक्लिन्नं यदपि च (?) पििल्लकाक्षि साक्षत्॥ या प्रोक्रा निजपिडिका सिरासु जाता। स्नारवर्माप्यधियुतमांसकार्म सम्यक्॥ 241॥ 1. कृष्ण इति पाठांतरं।