Skip to content

Chapter 15 · Treatment of minor diseases, part three

PDF page 377 (book page 305)

शिरोरोगाधिकार:

376
378
Open chapter 15 as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

कल्याणकारके / शिरोरोगाधिकार: 305 प्रथम पटल गत दोष लक्षण यदा तु दोषा: प्रथमे व्यवस्थिता:। भवंति दृष्टया: पटले तदा नर:॥ न पश्यतीहाखिलवस्तु विस्तृतं । विशिष्टमस्पष्टतरं स्वकष्टत: ॥ 211॥ भावार्थ : जब आँखों के प्रथम पटल में दोषों का प्रभाव होता है अर्थात् स्थित होते हैं तब मनुष्य सर्व पदाथाँे को स्पष्टतया देखता नहीं है। बहुत कष्ट से अस्पष्ट रूप से वह भी बडे पदार्थ को देख सकता है। द्वितीय पटलगत दोष लक्षण नरस्य दृष्टि: परिविह्वला भवेत्। सदैव सुचीसुषिरं न पश्यति ॥ प्रयत्नतो वाप्यथ दोषसंचये। द्वितीयमेवं पटलं गते सति ॥ 212 ॥ भावार्थ : दोषों के समूह जब (आँख के) दूसरे पटल (परदे) को प्राप्त होते हैं तो मनुष्य की दृष्टि विह्वल होती है और वह प्रयत्न करने पर भी (निगाह करके देखने पर भी) हमेशा सुई के छिद्र को नहीं देख सकता है अर्थात् उसे दिखता नहीं है। तृतीय पटलगतदोषलक्षण अधो न पश्यत्यथ चोधर्वमीक्षते। तृतीयमेवं पटलं गतेःखिलान्॥ स केशपाशान्मशकान्समाक्षिकान्। सजालकान् पश्यति दोषसंचये॥ 213॥ भावार्थ : आँख के तृतीय पटल को, दोष समूह प्राप्त होने पर, उस मनुष्य को नीचे की वस्तु नहीं दिखाई देती है। और ऊपर की वस्तु को दिखाई देते है। वह सम्पूर्ण वस्तुओं को केशपाश, मशक(मच्छर) मक्खी एवं इसी प्रकार के अन्य जीवों के रूप में देखता है। नक्रांध्य लक्षण त्रिाषु स्थितोःल्प: पटलेषु दोषो:। नस्स्य नक्रांध्यमिहावहत्यलम् ॥ दिवाकरेणानुगृहीतलोचनो। दिवा स पश्चेत् कफतुच्छभावत: ॥ 214॥ भावार्थ : तीनों पटलों में अल्प प्रमाण में स्थित दोष (कफ) मनुष्य को नक्रांध (रात को अंधा) कर देता है, जिससे उसे रात को नहीं दीखता है। उसको आँखें सूर्य से अनुगृहीत होने से व कफ की अल्पता होने से उसे दिन में दिखता है। चतुर्थपटलगतदोषलक्षण यदा चतुर्थ पटलं गतस्सदा। रूणद्धि दृष्टिं तिमिराख्यदोषत:॥ स सर्वत: स्वादिह लगिंनाथ इत्यथापर: षड्विधलक्षणान्वित:॥ 215॥ भावार्थ : जब तिमिरनामक दोष(रोग)चतुर्थ पटल में प्राप्त होता हो तो वह दृष्टि को सर्वतो