Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.
कल्याणकारके / शिरोरोगाधिकार:
292
भावार्थ : सरसों को अच्छी तरह पीसकर गरम पानी से मिलाकर उससे गणडूष प्रयोग करें।
एवं तदनंतर सेजन का जड, अद्रक, सैंधानमक इन औषधियों से कबल ग्रहण करावें।
कफाभिष्यंद में पुटपाक
पुटप्रपाकैरतिती़णरूक्षजै:। कषायसक्षरगणैर्गवांबुभि: ॥
निशाद्वयत्रयूषणकुष्ठसर्षप। प्रपिष्टकल्कैर्लुलितै: सुगालितै: ॥ 151 ॥
भावार्थ : अतिती़ण व रूक्ष औषधियों को कषाय व क्षर द्रव्यों के साथ मिलाकर गोमूत्र के
साथ पीसें एवं दोनों हल्दी, त्रयूषण, कूठ, सरसों इनका कल्क बनाकर उसमें मिलावें, फिर गालनकर
पुटपाक सिद्ध होने पर कफ ाभिष्यंद में प्रयोग करें।
मातुलुंगाद्यजंन
समातुलुंगाम्लकसैंधवान्वितं। निशाभयानागरपिप्पलीत्रायम्॥
विघट्टयेदुज्जवलताम्रभाजने। हरीतकीतैलसुधूपितं मुहु: ॥ 152 ॥
भावार्थ : विजोरी नबिूं, बडहल, सैंधानमक, हल्दी हरड, सोंठ, पीपल, वन पीपल गजपीपल,
इन को साफ ताम्र के बर्तन में डालकर खूब रगडना चाहिए और उसे, हरड व तिल के तैल से बार-
बार धूप देना चाहिए। यह अंजन श्लेष्माभिष्यंद रोग को हितकारी है।
मुरुग्यांजन
तथा मुरुंगी सुरर्साद्रकद्रवै। र्मणिच्छिला मागधिका महैषधम्॥
विमर्दयेत्तद्वदिहप्रधूपितं। सदांजनं श्लेष्मकृताक्षिरोगिणां॥ 153॥
भावार्थ : काला सेंजन तुलसी व आद्र्रक के रस से मैनशिल, पीपल, सोंठ, इनको ताम्र के बर्तन
में खूब मर्दन करें और हरड और तैल से धूप देवें। इस अंजन को कफोत्पन्न नेत्र रोगियों को प्रयुक्त करना
चाहिए।
कफज सर्वनेत्रा रोगों के चिकित्सा संग्रह
कफोद्धवानक्षिगताखिलामया। नुपाचरेदुक्रसमस्तभेषजै:।
विशोषत: कोमलशिग्रुपल्लव। प्रधानजातीपुटपाकसद्रसै:॥ 154॥
भावार्थ : उक्र प्रकार के समस्त औषधियों से कफविकार से उत्पन्न नेत्र रोगों की चिकित्सा
करनी चाहिए। विशोषतया सेंजना के कोमल पत्ो जाई (चमेली) के पत्ो को पुटपाक करके भी इसमें
उपचार करना चाहिए।
कफाभिष्यंद में पथ्य भोजन
कफातियुक्तेतिकटुप्रयोगै। र्विशुष्कशाकैरहिमैर्विरूक्षितै:॥
त्रयहात्त्रयहात् प्रातरूपोषितं नरं। घृतान्नमल्पं लघुभोजयेत्सकृत् ॥ 155 ॥