Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.
कल्याणकारके / शिरोरोगाधिकार:
280
रक्त के प्रकोप से) उत्पन्न होता है। इसे तुणिडकेरी रोग कहते हैं। इसे भी विद्वान् वैद्य भेदन आदि द्वारा
चिकित्सा करें।
अधु्रष लक्षण व चिकित्सा
जवरातिदाहप्रचुरोःति रक्तजस्सरक्तवर्ण: श्वयथुर्मृदुस्तथा।
तं तालुदेशोद्धवमध्रुषं जयेत् स शस्त्रकर्मप्रतिसारणादिभि:॥ 97॥
भावार्थ : रक्त के तीव्र प्रकोप, जवर व अतिदाह से युक्त लाल व मृदु शोथ, तालु में उत्पन्न होता
है। इसे अध्रुष रोग कहते हैं। शस्त्रकर्म व प्रतिसारण आदि उपायों से उसकी चिकित्सा करें।
कच्छप लक्षण व चिकित्सा
स कच्छप: कच्छपवत्कफ ाद्धवेत्। सतालुशाेफ ो विगतातिवेदन:।
तमाशु विश्रम्य विशाेध्येत्सदा। फ लत्रिाकट्यूषणैतैलसैंधव:॥ 98॥
भावार्थ : कफ के विकार से तालु पर कछुवे के समान आकार वाले शाेध की उत्पत्ति होती
है। जिसमें अत्यधिक वेदना नहीं होती है, अल्प वेदना होती है, इसे कच्छप रोग कहते हैं। उसे शीघ्र
विश्रांति देकर हरड, बहेडा, सोंठ, मिरच,पीपल, तैल व सैंधा नमक के द्वारा शाेधन करना चाहिए।
रक्तार्वुद लक्षण व मांससंघात लक्षण
स्वतालुमध्ये रुधिरार्वुदं भवेत्। प्रतीतरक्तांबुजसप्रभं महत्।
तथैव दुष्टं पिशितं चयं गतं। स मांससंघातगलो विवेदन:॥ 99॥
भावार्थ : रक्त के प्रकोप से तालु के मध्य भाग में प्रसिद्ध लाल कमल की कर्णिका के समान
जो महान् शाेथ होता है, इसे रक्तार्बुद रोग कहते हैं। (जिसका लक्षण पूर्वोक्र रक्तार्बुद के समान होता
है) उसी प्रकार तालु के मध्य भाग में (कफ से) माँस दूषित होकर इक_ा होता है व वेदना रहित है,
इसे मांससंघात कहते हैं।
तालुपुष्ण (प्प) ट लक्षण
अरुक् स्थिर: कोलफ लोपमाकृतिर्बलासमेद: प्रभवोःल्पवेदन:।
सत्तालुज: पुष्पटकस्तमामयं। विदार्य योगै: प्रतिसारयेत् भृशम्॥ 1००॥
भावार्थ : कफ व मेद के विकार से तालु में पीडारहित अथवा अल्पवेदना युक्त स्थिर, बेर के
समान जो शाेथ उत्पन्न होता है, इसे तालुपुष्पक(तालुपुष्पुट) रोग कहते हैं। इसे विदारण कर, प्रतिसारणा
करें।