Skip to content

Chapter 11 · Treatment of the major diseases, part one

PDF page 230 (book page 158)

229
231
Open chapter 11 as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

अथैकादश: परिच्छेद: महामयाधिकार: मंगलाचरण व प्रतिज्ञा श्रियामधीशं परमेश्वरं जिनं। प्रमाणनक्षिोपनयप्रवादिनम्॥ प्रणम्य सर्वामयल़ैणस्सह। प्रव़यते सिद्धचिकित्सितं क्रमात्॥1॥ भावार्थ : अंतरX बहिरX ल़मी के स्वामी, परमैश्वर्य से युक्त, प्रमाण, नय व नक्षिोप के द्वारा वस्तुतत्व को कथन करने वाले श्री जिनेन्द्रभगवान् को प्रमाण करके क्रमश: समस्त रोगों के लक्षणों के साथ सिद्ध चिकित्सा का वर्णन भी किया जायगा। प्रतिज्ञा नकशिचदस्यास्ति विकारसंभवो। बिना समस्तैरिह दोषकारणै:॥ तथापि नामाकृतिलक्षणेक्षितानशेषरोगान्सचिकित्सितान् ब्रुवे॥2॥ भावार्थ : वात पित्त कफ, इस प्रकार तीन दोषों के विना कोई विकार (रोग) की उत्पत्ति होने की संभावना नहीं। फिर भी रोगों के नाम, आकृति, लक्षण आदिकों को कथन करते हुए, तत्तद्रोगों की चिकित्सा भी कहेंगे। वर्णन क्रम महामयानादित एव लक्षणैस्सरिष्टवर्गैरपि तत्क्रियाक्रमै:। तत: परं क्षद्रुरुजागणानथ। ब्रवीमि शालाक्यविषैषधैस्सह॥ 3॥ भावार्थ : सबसे पहले महारोगउनके लक्षण, मरणसूचक चिह्न व उनकी चिकित्सा भी क्रम से कहेंगे। तदनंतर क्षुद्ररोग समुदायों का, शालाक्यतंत्र व अगदतंत्र का वर्णन करेंगे। महामय संरा महामया इत्यखिलाभयाधिका:। प्रमेहकुष्ठोदरदुष्टवातज:॥ समूढगभँ गुदजांकुराशमरी। भगंदरं चाहुरशोषवेदिन:॥ 4॥ भावार्थ : सब विषय को जानने वाले (सर्वरा) प्रमेह, कुष्ठ, उदररोग, वातव्याधि, मूढगर्भ, बवासीर, अशमरी, भगंदर, इनको महारोग कहते हैं।