Skip to content

Chapter 4 · Grains and other foods, their merits and faults

PDF page 128 (book page 56)

धान्यादिगुणागुणविचार

127
129
Open chapter 4 as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

कल्याणकारके / धान्यादिगुणागुणविचार 56 भावार्थ : जीवंतीलता धीकुबार विधारा, वांदा, मंजिका, कुंदलता1 चंचु2 (चेवुना)कुंदुरु ये मल को बांधने वाले और वातोत्पादक है। मरसा, दो प्रकार के पालक, वहा जीवन्ती इतने शाक कफ प्रकोप करने वाले है। चिल्ली3 बथुआ, चैलाई ये पित्त में हितकर हैं। शाडेंर्ष्टादि शाकगुण शांडरिं्ष्टा सपटोलपानिकचरी काकादिमाचीलता। मणडूक्या सह सप्तलाद्रवणिका छिन्नोद्धवा पुत्रिणी। निंबाद्य: सकिराततिक्तझारसी श्वेतापुनर्भूस्सदा। पित्तश्लेष्महरा: क्रिमिप्रशमनास्त्वग्दोषनिर्मूलना:॥32॥ भावार्थ : बडीकरंज परवल, जलकाचरी, मकोय मालकांगनी, ब्राह्ी, सातला, (थूहर का भेद) द्रवणिका, गुडूचि, पुत्रिणी (वंदा व वादां) नीम, चिरायता चीनी अथवा केना वृक्ष, सफेद पुनर्नवा, आदि पित्त और कफ दूर करने वाले हैं, क्रिमीरोग को, उपशमन करने वाले है एवं चर्मगत रोगों को दूर करने वाले हैं। गुह्याक्षी आदि पत्र शाकगुण गुह्याक्षी सकुसुंभ शाकलवणीराजयाजिगंधादयो। गैराम्लाम्रदलाखलाकुलहला गंडीरवेगुणिडका:। शिग्रूजीरशतादिपुष्पसुरसा धान्यं फणी सार्जका:। कासघनी क्षवकादय: कफहरास्सोष्णा: सवाते हिता:॥ 33॥ भावार्थ : गुह्याक्षी, कुसुम्भ, शोगुणवृक्ष, सीताफल का वृक्ष, राई, अजमोद, सफेद सरसों इमली आम के पत्ो, श्यामतमाल, कुलाहल4, गणडारिनामकशाक 5, कंदूरी, सेंजन, जीरा, सोफ, सोया, धनिया, फणीवृक्ष6, रालवृक्ष, कटेरी चिरचिरा आदि कफ को नाश करने वाले है उष्ण है एवं वातरोग में हितकारी है। बंधूक आदि पत्राशाकों के गुण। बंधूका भृगुशोलिफेनदलिता वेणयाखुकणर्याढकी। वधवा7पीतमधुस्रवादितरलीकावंशिनी षड्गुणा। मत्स्याक्षीचणकादि पत्रसहिता शाकप्रणीता गुणा:। पित्तघना: कफवद्र्दना बलकरा: रक्तामयेमयो हिता:॥34॥ 1. खनामख्यात पुष्पवृक्षे। 2. पर्याय चचिां चंचु चंचुकी दीर्घपत्रा सतिक्तका आदि। 3. गंधरास्नाया। 4. क्षुद्रवृक्षविशोष्ो, गोरक्षामुणडी। 5. समष्ठीलाक्ष, किसी भाषा में शुणिडग्नाशाक कहते हैं। 6. मरुवक़ावृक्षे (मरुआवृक्ष) क्षुद्रतुलस्यां। 7. वग्वाषाटमधुस्रवाटितरलीकावंसती सणिणगुडा। इति पाठांतरं॥