Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.
कल्याणकारके / गर्भोत्पत्तिलक्षणम्
18
व कठिन रहता हो, उस देश को जांगल देश कहते हैं। वहाँ के रहने वाले मनुष्यों में अधिकतर वात
विकार से उत्पन्न रोग होते हैं, इसलिए वैद्य वातहर प्रयोगों की योजना करें।
अनूपदेश लक्षण
य एवमुक्त: स च जांगलस्तत: पुनस्तथानूपविधानमुच्यते।
यथाक्रमाद्यत्त्र हि शीतलोदका। मही सदा कर्दमदुर्गमा भवेत्॥ 25॥
स्वभावतो यत्रा महातिकोमलास्तृणक्षुपागुल्मलतावितानका।
वटा विटंकोत्कटपाटलीद्रुमा। विकीर्णपुष्पोत्करपारिजातका:॥ 26॥
अशोककक्कोललंवगकंगुका विलासजातीवरजातिजातय:
समल्लिका यत्र च माधवी सदा। विलोलपुष्पाकुलमालती लता॥ 27॥
महीधरा यत्र महामहीरुहैरलंकृता निर्जरधैतसानव:।
घनाघनाकंपितचंपकद्रुमा। मयूरकेकाकुलचूतकेतका:॥ 28॥
तमालतालीवरनालिकेरका: क्रमाच्चा यत्र क्रमुकावली सदा।
सतालहिंतालवनानुष्टिता- हदा नदा स्वच्छजलातिशोभिता:॥ 29॥
शरन्नभ:खणडनिभाश्च यत्र स - त्तटाकवापी सरितस्तु सर्वदा।
बलाकहंसोदयकुक्कुटोच्चालद्विलोलपज्ञाोत्पालषणडमणिडता:॥ x०॥
प्रलंबतांबूललताप्रतानक:। समंततो यत्र च शालिमाषका:।
महेक्षु:1वाटापरिवेष्टनोजवला भवंति रम्या कदलीकदंबका:॥ 31॥
विपक्कगोक्षीरसमाहिषोजवलद्रधिप्रभूतां पनसाम्रजांबवम्।
प्रकीर्णखर्जूरसनालिकेरकं गुडाधिकं यत्र:च मृष्टभोजनम् ॥ 32॥
सदा जना यत्र च मार्दवाधिका: ससैकुमार्योजवलपादपल्लवा:।
अतीव च स्थूलशरीरवृत्तय: कफाधिका वातकृतामयान्विता:॥ 33॥
ततश्च तेषां कफवातयो: क्रिया सदैव वैद्यै: क्रियेतेःत्र निशिचतै:।
इतीत्थमानूपविधि: प्रकीर्तित: तथैव साधारणलक्षणो कथा॥ 34॥
भावार्थ : इस प्रकार जांगल देश का लक्षण कह चुके हैं। अब अनूप देश का लक्षण कहेंगे। अनूप
देश में ठणडा पानी अधिक होता है। इसलिए वहाँ की जमीन सदा कीचड से युक्त रहती है। जिस देश
में तृण, वृक्ष, गुल्म, लता आदि अत्यन्त कोमल होते हों, वटवृक्ष, विटंकवृक्ष, पाटली (पाढल) वृक्ष व
1. महेक्षुवाटी इतिपाठांतरं