Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.
कल्याणकारके / भैषजकर्मोपद्रवचिकित्साधिकार:
514
ये चात्यंतविरूक्षितास्सत्ततविष्टं भास्तथाप्यामया:।
दुशशोध्यास्तु भवेयुरेत इति तान् सुस्नेह्य संशोध्येत्॥ 67॥
भावार्थ : राजा के पास में रहने वाले मनुष्य, सेवक वर्ग, (ये लोग भय से) स्त्रियाँ लज्जा से,
वैश्य (बनिया) लोभ से, विषय लोलुपी मनुष्य, (विषय सेवन की आसक्रि से ) उसी प्रकार अपने
आत्महित को नहीं चाहने वाले लोग, मल के वेग को रोका करते हैं। ऐसे मनुष्य तथा जो अत्यन्त रूक्षता
से (रूखापने से) संयुक्त हैं, हमेशा विबंध (दस्त का साफ न होना) से पीडित हैं एवं उसी प्रकार के
अन्य रोगों से व्याप्त हैं, वे भी दुर्विरेच्य होते हैं अर्थात् इनको विरेचक औषधि देने पर बहुत ही मुशिकल
से जुलाब होता है (क्योंकि इनके शरीर में वात बहुत बढा हुआ होता है) ऐसे मनुष्यों को अच्छी तरह
स्नेहन व स्वेदन करके विरेचन कराना चाहिए।
अतियोग का लक्षण व उसकी चिकित्सा
स्निग्धस्विन्ननरस्य चातिमृदुकोष्ठस्यातिती़णैषधं।
दत्तं स्यादतियोकृद्वमनत: पित्तातिवृत्तिर्भवेत्॥
विस्रंभेतिबलक्षयोप्यनिलसंक्षोभश्च तत्कारणा-।
त्तं शीतांबुनिषिक्रम़िु1-रससंशीतैषधैशशाेध्येत्॥ 68॥
स्यादत्यंतविरेचनातिविधिना श्लेष्मप्रवृत्तिस्ततो।
रक्तस्यापि बलक्षयो ह्यानिलसंक्षोभश्च संजायते॥
तं चाप्याशु निषिच्य शीतलजलैशशीतैश्च यष्टीकषा-॥
यैस्संछर्दनमाचरेदतिहिमक्षीराजयकास्थापनम्॥ 69॥
क्षीराजयेन तथानुवासनमिह प्रख्यातमायोजये-।
दन्यच्चाप्यतिसारवद्विधियुतं सद्धेषजाहारकम्॥
तस्यास्मिन्वमनातियोगविषयेःसृक्ष्ठीवतिछर्दय।
त्यैद्धत्याक्षियुगस्य चापि रसनानाशोःपि निस्सर्पणम्॥ 70॥
हिक्कोeारतृषाविसंराहनुसंस्तंभं तथोपद्रवा-।
स्तेषां चापि चिकित्सितं प्रतिविधास्येहं यथानुक्रमात्॥
v. इंदुकरसंशीतौषधौ: इति पाठांतरं, इस पाठ से चाँदनी (चन्द्रकिरण) में उसे रोगी को बैठालना व शीतौषध प्रयोग
करना, यह अर्थ होगा।
- सम्पादक