Skip to content

Chapter 15 · Treatment of minor diseases, part three

PDF page 379 (book page 307)

शिरोरोगाधिकार:

378
380
Open chapter 15 as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

कल्याणकारके / शिरोरोगाधिकार: 307 भावार्थ : पित्त से दृष्टि मणडल नील, vपरिम्लयी (म्लानतायुक्त अर्थात् पीला व नील मिला हुआ वर्ण) अथवा पगिंल2 हो जाता है। कफ से सफेद होता है और दृष्टि मणडल को मलने पर वर्ण विलय (नाश) होता है। रक्तज सिन्नपाजतवर्ण प्रवालसंकाशमथापि वासितं। भवेच्चा रक्तादिह दृष्टिमणडलं। विचित्रावर्णे परितस्त्रिदोषजं। प्रकीर्तिता: षड्विधलगिंनाशका:॥ 220॥ मावार्थ : रक्तविकार से दृष्टि मंडल प्रवाल के समान लाल या काला हो जाता है एवं सिन्नपात से विचित्र (नानावर्ण) वर्ण युक्त होता है। इस प्रकार छह प्रकार के लगिंनाशक रोग कहे गए हैं। विदग्ध दृष्टिनामक षड्विध रोग व पित्तविदग्ध लक्षण स्व दृष्टिरोगानथ षड्ब्रवीम्यहं। प्रदुष्टपित्ोन कलंकितान्स्वयं। सुपीतलं पित्तविदग्ध दृष्टिरप्यतीव। पीतानखिलान्प्रपश्यति॥ 221॥ भावार्थ : अब दृष्टिगत छह रोगों को कहेंगे, दूषित पित्त से वह दृष्टि कलंकित होकर एकदम पीली होती है और वह रोगी सर्व पदाथोँ को पीले ही रंग में देखता है, इसे पित्तविद्ग्धदृष्टि रोग कहते हैं। कफविदग्ध दृष्टि लक्षण तथैव स श्लेष्मविदग्धदृष्टिरप्यतीव शुक्लान्स्वयमग्रत: स्थितान्॥ शशांकशंखस्पटिकामलद्युतीन्। प्रपश्यति स्थावरजंगमान् भृशं॥ 222॥ भावार्थ : श्लेष्म विकार से पीडित नेत्ररोगी अग्रभाग में स्थित सर्व स्थावर जंगम पदाथोँ को चंद्रमा, शंक स्फटिक के समान सफेद रूप से देखता है अर्थात् उसे वे सफेद ही दिखते हैं। इसे कफविदग्ध दृष्टि कहते हैं। धूमदर्शी लक्षण शिरोःभितोष्मश्रमशोकवेदना। प्रपीडिता दृष्टिरिहाखिलान् भुवि। प्रपश्यतीह प्रबलातिधूमवान्। स धूमदर्शीति वदंति तं बुधा:॥223॥ भावार्थ : शिर में उष्णता का प्रवेश अत्यधिक श्रम, शोक व शिर दर्द इनसे पीडित दृष्टि लोक के समस्त पदाथोँ को धूंदला देखती है। इसे धूमदर्शी ऐसा विद्वानों ने कहा है। ह्स्वजाति लक्षण भवेद्यदास्वयुता विजातिको । गदो नृणां दृष्टिगत: सतेन ते॥ भृशं प्रपश्यंति पुरो व्यवस्थितान्। तदोन्नतान्ह्स्वनिभान्सदोषत:॥ 224॥ 1. पीतनो∂ो वर्ण:। 2. दीपशिखातुल्यवर्ण। दीप के शिखा के सदृश वर्ण।