Skip to content

Chapter 15 · Treatment of minor diseases, part three

PDF page 370 (book page 298)

शिरोरोगाधिकार:

369
371
Open chapter 15 as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

कल्याणकारके / शिरोरोगाधिकार: 298 कुंभीकलक्षण स्ववत्र्मजा स्यात्पिटका विवेदना। स्वयं च कुंभीकफलास्थिसिन्नभा ॥ मुहुस्सदाधमाति पुनश्च भिद्यते। कफात्स कुंभीक इतीरतो गद:॥ 179॥ भावार्थ : अपने वत्र्म (कोये, पलकों के बीच) में वेदनारहित कुंभीक 1बीज के आकारवाला पिटका (फुन्सी) उत्पन्न होता है। जो एक दफे सूजता है, दूसरी दफे फूटकर उससे पूव निकलता है, पुन: सूजता है। वह कफ विकार से उत्पन्न कुंभीक नामक रोग है। पोथकी लक्षण सकणडुरस्रावगुरूत्ववेदना भवंति बहूव्य: पिटका: स्ववत्र्मजा:॥ सुरक्तवर्णास्समसर्षपोपमा-। स्सदैव पोथकय इति प्रकीर्तिता:॥ 180॥ भावार्थ : आँखों के वत्र्म (कोये) में खाज सहित, स्राव, वेदना व गुरुत्व से युक्त बहुत-सी पिडिकायें उत्पन्न होती है व लालवर्ण से युक्त सरसों के समान रहती हैं,उन्हें सदैव पोथकी पिटका कहते हैं। वत्र्मशर्करा लक्षण खरा महास्थूलतरा प्रदूषणा। स्ववत्र्मकेरे पिटकावृतापरै:॥ ससू़मकणडूपिटकागणैर्भवेत्। कफानिलामयामिह वत्र्मशर्करा॥181॥ भावार्थ : कठिन, बडी, कोये को दूषण करने वाले खुजली युक्त अन्य छोटी-छोटी फुन्सीयों के समूह से व्याप्त, जो पिडका (फुन्सी) कोये में होता है, उसे वत्र्म शर्करा कहते हैं। यह कफवात के प्रकोप से उत्पन्न होता है। अर्शतष्र्म का लक्षण तथा च उर्वारूकबीजसिन्नभा:। खरांकुरा: शल़णतरा: विवेदना:॥ भवंति वत्र्मन्यवलोकनक्षाया:। सदा तदर्शाेःधिकवत्र्मदेहिनाम् ॥182॥ भावार्थ : मनुष्य के कोय में ककडी के बीज के समान आकार वाली कठिन चिकनी, वेदना रहित और आँख को नाश करने वाली जो फुंसियाँ होती हैं उसे अर्शवत्र्म कहते हैं। शुष्कार्श व अंजननामिका लक्षण खरांकुरो दीर्घतरोःतिदारूणो। विशुष्कदुर्नामगद: स्ववत्र्मनि॥ सदाहताम्रा पिटकातिकोमला। विवेदना सांजननामिका भवेत्॥ 183॥ भावार्थ : कोये में खरदरा, दीर्घ (लम्बा) अति भयंकर अंकुर उत्पन्न होता है, उसे शुष्कार्श रोग 1. अनार के आकार वा∂ा फ∂ विशोष कोई कुम्हेर कहते हैं।