Skip to content

Chapter 15 · Treatment of minor diseases, part three

PDF page 368 (book page 296)

शिरोरोगाधिकार:

367
369
Open chapter 15 as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

कल्याणकारके / शिरोरोगाधिकार: 296 नेत्ररोगों का उपसंहार इति प्रयत्नादृशसप्तसंख्यया। प्रतीतरोगान्नयनाखिलाश्रयान्॥ विचार्य तत्साधनसाध्यभेदवि-। द्विशोषतस्स्येदचिकित्सतैर्जयेत्॥ 169॥ भावार्थ : इस प्रकार संपूर्ण नेत्र में होने वाले सत्रह प्रकार के नेत्र रोगों को, साध्यसाधन भेद को जानने वाला मतिमान् वैद्य, विशोष रीति से विचार करके, उनको अभिष्यदोक्र चिकित्सा पद्धति से जीतें। संध्यादिगत नेत्रारोग वर्णन प्रतिज्ञा अतोत्रा नेत्रामयमाश्रितामया। नसाध्यसाध्यक्रमतश्चिकित्सितै:॥ ब्रवीमि तल्लक्षणत: पृथक् पृथक्। विचार्य संध्यादिगतान्स्वसंख्यया॥ 170 ॥ भावार्थ : यहाँ से आगे, नेत्र रोगों के अश्रित रहने वाले, संधि आदि स्थानों में रहने वाले, संधिगत, वत्र्मगत आदि रोगा के साध्यासाध्य विचार, उनकी चिकित्सा, अलग-अलग लक्षण और संख्या के साथ-साथ वर्णन करेंगे। संधिगत नव विध रोग व पर्वणी लक्षण नवैब नेत्राखिलसंधिजामया। यथाक्रमात्तान् सचिकित्सितान् ब्रुवे ॥ चलातिमृद्वि निरुजातिलोहिता। मतात्रासंधैपिटका तु पर्वणी ॥ 171॥ भावार्थ : नेत्र की सर्व संधियों में, होने वाले रोग नै प्रकार1 के ही होते हैं। उनको उनके चिकित्सा क्रम के साथ-साथ क्रम से वर्णन करेंगे। कृष्ण व शुल्क की संधि में चल, अत्यन्त मृदु, पीडा से रहित, अत्यधिक लाल, ऐसी जो पिडिका होती है, उसे आचायोँ ने पर्वणी नाम से कहा है। अलजी लक्षण कफादतिस्रावयुतोःतिवेदन:। सकृष्णवर्ण: कठिनश्च संधिज: ॥ भवेदतिग्रंथिरिहालजी गद:। स एव शोफ: परिपाकमागत: ॥ 172 ॥ पूयालस, कफोपनाह लक्षण सतोदभेदो बहुपूयसंस्रवी । भवेत्स पूयालस इत्यथापर: ॥ स्वदृष्टिसंधै न विपक्वान् महा-। नुदीरितो ग्रंथिरिहाल्पवेदन: ॥ 173॥ कफजस्राव लक्षण कफोपनाहो भवतीह संराया। स एव पक्को बहुपूयसंस्रवात् ॥ सपूयसंस्रावविशोषनामक:। सितं विशुष्कं बहुलातिापिच्छिलम् ॥ 174॥ 1. पूया∂स, कफोपनाह, चार प्रकार के स्राव (कफस्राव, पित्तस्राव, रक्तस्राव, पूयस्राव अर्थात् सिन्नपातस्राव) पर्वणी, अ∂जी और कृमिग्रंथि इस प्रकार संधिगत रोगों के भेद नौ हैं।