Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.
कल्याणकारके / गर्भोत्पत्तिलक्षणम्
23
पुनरपि बुiुदत्वघनता भवति प्रतिमासमासत:।
1पिशितविशालता च बहिकृत स हि पंचमांसत:॥ 53॥
अवयवसंविभागमधिगच्छति गर्भगतो हि मासत:।
पुनरपिचर्मणा नखांगरुहोeम एव मासत:।
सशुषिरमुक्तमांगमुपलमय मुहु: स्फुरणं च मासतो।
नवदशमासतो निजनिजविनिर्गमनं विकृतीस्ततोःन्यथा॥ 54॥
भावार्थ : गर्भ ठहरने के बाद दश दिन में वह कलल के रूप में बन जाता है। फिर दस दिन
में वह गंदले रूप में बन जाता है, फिर दस दिन में वह स्थिर हो जाता है। पुन: एक महिने में बुदबुदे
के समान और एक महिने में कुछ कठोर बन जाता है। इस प्रकार अपने कर्म के अनुसार उसमें क्रम
से वृद्धि होकर पाँचवा महीने में बाहर की अोर से माँसपेशियाँ विशाल होने लगती हैं। तदनंतर एक
(छटवाँ) महीने में उस बालक के अवयव विभाग की रचना होती है एवं फिर एक (सातवाँ) मास में
चमडा, नख व रोमों की उत्पत्ति होती है। तदनंतर एक (आठवाँ) महीने में मस्तक का रंध्र ठीक-ठीक
व्यक्त होकर स्फुरण होने लगता है। नै या दसवें महिने में वह बालक या बालिका रूप संतान बाहर
निकलती है। दस महिने के अंदर वह गर्भ बाहर न आवे, तो उस का विकार समझाना चाहिए।
गर्भस्थ बाल की पोषणविधि
निजरुचितामपक्व समलाशयमध्यमगर्भसंस्थित:।
सरसजरायुणा परिवृतो बहुलोग्रतमेन कुंठित:।
प्रतिदिनमंबिकादशनचर्वितभ़य - भोजयपानका
न्युपरि निरंतरं निपतितान्यतिपित्तकफ ाधिकान्यलम्॥ 5z॥
विरसपुरीषगंध - परिवासितवांतरसान्समन्तत:।
पिबति विभिन्न - पार्श्वघटवत्कुणपोंःबुयुतो घटस्थित:।
अभिहितसप्त - मासतस्तदनंतरमुत्पलनालसंनिभं।
भवति हि नाभिसूत्रममुना तत उत्तरमशनुते रसान्॥ 56॥
इतिकथितक्रमादधिनीत - वृद्धिमनेकविघनत:।
समुदितमातुरंगपरिपीडन - मुग्रमुदीरयन्प्ुन:।
प्रभवति वा कथंचिदथवा म्रियते स्वयमंबिकापि वा-
मनुजभवे तु जन्मसदृशं न च दु:खमतोःस्ति निशिचतम्॥ 57॥
1. विशित विशालताच बलिकृतकाश्च हि पंचमाउसत: इति पाठांतरं।