Skip to content

Appendix: Hitahita · Wholesome and unwholesome things

PDF page 685 (book page 613)

अथ हिताहिताध्याय:

684
686
Open appendix: hitahita as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

कल्याणकारके / अथ हिताहिताध्याय: 613 एवं शांतिकर्म कुर्वन्क्वचिद्भूतवेतालकृत्यादिकं समुत्थापयतीत्येवं वधनिमित्तजातानां रोगाणां कथं वधजनितं मांसं प्रशमनकरं, तत्समानत्वात्। तस्य कृतकर्मजातानां जंतूनां व्याधीनां च स्वयमतिपाप निष्ठुरवधहेतुकं मांसं कथं तदुपशमनाथँ योयुज्यते। तथा चरकेप्युक्तम्- कर्मजस्तु1 भवेज्जांतु:2 कर्मजास्तस्य चामया:। न ह्यते कर्मणा जन्म व्याधीनां3 पुरुषस्य च॥ इति तन्मांसं पापजन्यव्याधो: प्रतीकारं न भवत्येवेति निमित्ोनाप्युक्तम्॥ पापजत्वात्रिादोषत्वान्मलधातुनिबंधनात्। आमयानां सतानत्वान्मांसं न प्रतिकारकम्॥ तथा चरकेःप्युक्तम्। सर्वदा4 सर्वभावानां सामान्यं वृद्धिकारणम्। हासहेतुर्विशेषास्तु प्रकृतेरुभयस्य च॥ इत्येवं सामान्यविशेषात्मकविधिप्रतिषेध्युक्तं। तस्ताद्वैद्यशास्त्रामारोग्यानिमित्तमनुष्ठीयते। तच्चारोग्यं धर्मार्थ-काममोक्षसाधनं भवति। नहि शक्यं रोगवतां धर्मादीनि प्रसाध्यितुमिति। उक्रं हि- न धमँ चिकीर्षेत् न वित्तं चिकीर्षेत् न भोगान्बुभुक्षेत् न मोक्षे इयासीत्। अनारोग्ययुक्त: सुधीरोपि मत्र्यश्चतुवर्गसिद्धिस्तथारोग्यशास्त्राम्॥ चतुष्कस्य प्रणाशे नृनाश:। तथा चैवं समधात्वाद्यारोग्यरुचिशक्तिबलानि लक्षणं तस्य साधनमस्य हितमितफल मस्य चतुष्टयावाप्तिमानेवमेतस्मिन् वैद्यशास्त्रो धर्मार्थमोक्षस धनपर‘ सर्वराभाषितेःनेक लोकहितकरसर्व-धर्मशास्त्रा प्राणावाये विद्यमानेपि तत्परित्यज्य तत्प्रतिपक्षकाराविरतिकठिन कठोरैर्निष्ठुर- हृदयैश्च वानरोरगादि-भक्षकविश्वासमित्रा गौतमकाश्यपपुत्रादिपरिव्राजकैरसर्वभक्षिभिरन्यैरपि दुरात्माभिरि- दानीतनवैद्यशास्त्राणां प्रणेतृभि: पांड्यचरकभ़िुतास प्रभृतिमांसलोलुपैरत्यंतविशुद्धान्नपान विधिविधौषध- धान्यवैदलकंदमूल-फलपत्राशाकवर्गाधिकार‘ विशुद्धद्रवद्ध्रव्य विधौ च विगत मलकलंकोदक संपूर्ण महातटाकसेतौ चांडालमातंगप्रभृतिभिर्दुर्जनै: सज्जानप्रवेशनिवारणार्थ गोश्रृंगस्थापन मिव कनिष्ठनिष्ठुर दुष्टजनैस्सर्वराप्रणीत-प्राणावायमहागमनिर्गतसद्धर्मवैद्यशास्त्रा तस्करैस्तैर्धर्मचिह्ननिगूहनार्थ पूर्वापर विरुद्धदोषदुष्टतिकुटिलै: पिशिताशनलंपटैश्चटुलतरलमधुमद्यमांसनिषेवणमविशिष्टजनोपदिष्टं कष्टं v. चरक सूत्रा स्थान अ. २z श्लोक v} २. मतो x. रोगाणां इति मुद्रित पुस्तके 4. चरक सूत्रा स्थान अ. 1 श्लोक 44