Skip to content

Appendix: Rishta · Signs of approaching death

PDF page 675 (book page 603)

रिष्टाधिकार:

674
676
Open appendix: rishta as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

कल्याणकारके /रिष्टाधिकार: 603 मालूम होवे तो वह तीन महिना पयँत ही जीयेगा। द्विमासिक मरण चिह्न सुरेन्द्रचापं जलमध्यसंस्थितं प्रदृश्य साक्षत् क्षणमात्रतश्चलं। विचार्य मासद्वयजीवित:स्वयं परित्यजेदात्मपरिग्रहं बुध:॥ 19॥ भावार्थ : जिस मनुष्य को जल के बीच में साक्षत् इंद्रधनुष दीखकर क्षण भर में विलय हो गया है ऐसा प्रतीत हो तो वह बुद्धिमान् मनुष्य अपना जीवन दो महीने का अवशोष जानकर सर्व परिग्रहों का परित्याग करें। मासिक मरण चिह्न यदालकादर्शनचंद्रभास्करप्रदीप्ततेजस्सुनरो न पश्यति। समक्षमात्रं प्रतिबबिंमन्यथा विलोकयेद्वा स च मासमात्रत:॥ 20॥ भावार्थ : जो मनुष्य अलका (कुटिल केशो) व चंद्र-सूर्य के तेज प्रकाश को भी नहीं देखता हो (जिसे नहीं दिखता हो) एवं समक्ष में उनके प्रतिबबिं को अन्यथा रूप से देखता हो तो समझाना चाहिए कि उसका निवास केवल एक महीने का है। पाक्षिक मरण चिह्न यदा परस्मििन्नह दृष्टिमणडले स्वयं स्वरूपं न च पश्यति स्फुटं। प्रदीप्तगंधं च न वेत्ति यस्तत त्रिपंचरात्रेषु नरां न विद्यते॥ 21॥ भावार्थ : जिस समय जिस मनुष्य का रूप दूसरों के दृष्टिमणडल में अच्छी तरह नहीं दिखता हो एवं जिसे तेज वास का भी अनुभव नहीं होता हो, वह तीन बार पांच दिन से अर्थात् 15 दिन से अधिक नहीं जी सकता है। द्वादश रात्रिक मरण चिह्न यदा शरीरं शवगंधतां वदेदकारणादेव वदंति वेदना। प्रबुद्ध वा स्वप्नतयैव यो नरै: स जीवति द्रादशरात्रमेव वा॥ 22॥ भावार्थ : जब जो मनुष्य अपने शरीर में, मुर्दे के वास का अनुभव करता हो, कारण के बिना ही शरीर में पीडा बतलाता हो जागते हुए भी स्वप्न से युक्त के समान मनुष्यों को दिख पडता हो तब से वह बारह दिन तक ही जीयेगा। सप्त रात्रिाक मरण चिह्न यदात्यचिह्नोत्यबलोःसितो भवेद्यदारवदिं समवक्त्रमणडलम्। यदा कपोले बलकेन्द्रगोपकस्स एव जीवेदिह सप्तरात्रिकं॥ 23॥ भावार्थ : जब शरीर अकस्मात् ही निर्बल व काला पड जाता हो, सर्व साधारण के समान रहने