Skip to content

Chapter 24 · Mercury and rejuvenating preparations

PDF page 651 (book page 579)

रसरसायनसिद्धाधिकार:

650
652
Open chapter 24 as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

कल्याणकारके / रसरसायनसिद्धाधिकार: 579 तं संमूच्र्छितमेव वामृतमलं संभ़य मं़वक्षयं। वीयँ रोगविहीनतामतिबलं प्राप्नोति मत्र्य: स्वयम्॥ 47॥ भावार्थ : इस प्रकार अच्छी तरह सिद्ध रस को सुवर्णभस्म के साथ संयोजित करने से, आस्थापन व अनुवासन के प्रयोग से वह्वि में भी निश्चलता को प्राप्त होता है। ऐसे संमूर्छित अमृत को भक्षण करने से यह मनुष्य शीघ्र ही अक्षय शक्ति व रोग हीनता व शरीरदाढच्र्य आदि को प्राप्त करता है। बद्धं सिद्धरसे पलद्वयमलं संगृह्य लोभे शुभे। पात्रे न्यस्य पलं घृतं त्रिफलया सिद्धस्य तोयस्य च॥ दत्वाति प्रणिधाय पक्वमतिमृद्वग्निप्रयोगाद्धरी-। तक्या द्वे च नियुजय पूजयतमवीर्याजयावशोष्ीकृतम्॥ 48॥ पीत्वा तद्धृतमुत्तमं प्रतिदिनं मत्र्योःतिमत्तद्विषे-। न्द्रोद्यद्वीर्यबलप्रतापसहित: साक्षद्धवेत्तत़्ाणात्॥ तत्रैकं पलमाह्तं रसवरस्यात्युग्ररोगापहं। स्यादेकं पलमुजवलत्कनकबद्धं तस्य नस्यावहम् ॥ 49॥ भावार्थ : बंधन संस्कार से सिद्ध रस को एक पल प्रमाण लेकर एक अच्छे लोहे के पात्र में डालें। उसमें एक पल प्रमाण त्रिफला जल से सिद्ध घृत को मिलावें। फिर उसे मृदु अग्नि के द्वारा पकाकर उसमें दो हरीतकी मिलावें। जिससे वह शुद्ध घृत तैयार होता है। उस घृत को प्रतिदिन पीने पर तत़्ाण यह मनुष्य मदोन्मत्त हाथी के समान बलवान् व तेजोयुक्त हो जाता है। उसके साथ एक पल प्रमाण रस का सेवन करें तो भयंकर से भयंकर रोग भी दूर होते हैं। उस घृत के साथ एक पल प्रमाण सुवर्णभस्म को मिलाकर नस्य प्रयोग भी कर सकते हैं। सिद्धघृतामृत अथ घृतपलमेकं द्वे रसस्यादये द्वे, पयसि पलचतुष्कं पाचितं लोहपात्रे। मृदुतरतुषवन्है क्षीरजीर्णावशोषं, घृतममृतसमानं देवतानां च पूजयम्॥ 50॥ भावार्थ : एक पलप्रमाण घृत, दो पल प्रमाण रस, चार पल प्रमाण दूध इनको लोहे के पात्र में डालकर भूसे की मृदु अग्नि से पकावें। जब वह दूध सब के सब जीर्ण होकर केवल घृत ही घृत रहता है वह अमृत के समान हो जाता है एवं वह देवताओं को भी पूजय है। रसग्रहण विधि व्योमव्याप्तसुती़णमाक्षिकसमग्रासं गृहीत्वा स्फुटं। वन्है निश्चलतां गतं रसवरं भूमै निधायादरात्॥