Skip to content

Chapter 24 · Mercury and rejuvenating preparations

PDF page 650 (book page 578)

रसरसायनसिद्धाधिकार:

649
651
Open chapter 24 as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

कल्याणकारके / रसरसायनसिद्धाधिकार: 578 पारद स्तंभन सर्पाक्षीशरवारिणी सहचरी पाठा सकाकादनी। तेषां पंचरसे पलायति सदा प्रोद्यeतिस्तंभिका:॥ ता: स्युष्कल्ककषायतैलयुतसंस्वेदैस्सदा पारद-। स्तिष्ठत्यग्निमुखे सहस्रधमनैर्धौतोःपि शस्त्रादिमिा:॥ yy॥ भावार्थ : सरहटीगणडनी, सरपता, पीली कटसरैया, पाठा व काकादिनी इन के रस में वह पारद इधर-उधर न जाकर अच्छी तरह स्तंभित होता है। उनके कल्क व कषाय से युक्त तेल से संस्वेदन प्रयोग करने पर पारद अत्यन्त ती़ण अग्नि में मी बराबर स्थिर होकर ठहरता है। रस संक्रमण कांता मेघनिनादिकाश्रवणिकातांबूलसंक्षीरिणी-। त्येता: पंचरसस्य लोहनिचयै: संक्रामिकास्सर्वदा॥ तासां सद्रसकल्कमिश्रितपयस्तैस्संप्रतापात्स्वयं। संत: पत्रादलप्रलेपवशतो व्याप्नोति बबिेंष्वपि॥ yz॥ भावार्थ : मोथा, पलाश, गोरखमुणडी, तांबूल व दूधिया वृक्ष इन पाँच वृक्षों के रस सदा धातु भेदों के संक्रामक है। इनके साथ कल्क मिलाकर पारा मिलावें और पत्ो में लेपनकर दर्पण में लगावें तो अपने आप व्याप्त होता है। पारद प्रयोजन मत्स्याक्षीगिरिकर्णिका शिखिशिखाजंघारुहाक्षीरिणी-। त्येता निर्मुखतोभ्रसूतकसमो योगं प्रकुवँति ता:॥ आरामोद्धवशीतशीतलिकिकाप्येका तथा वृश्चिका-। द्येतत्वद्ध‰मभ्रकं रसवरस्याहारमाहारयेत्॥ 46॥ भावार्थ : मछेछी, सफेद किणिही, शिखी, कलिहारी, जंघावृक्ष, दूधिया वृक्ष इनके रस के साथ अभ्रक व पारे को मिलाकर उपयोग करना अनेक रोगों में हितकर है। तथा आराम शीतला व बिधुवा घास के साथ अभ्रक का प्रयोग करें तो पारद को भी अच्छी तरह जीर्ण कर देता है। सिद्धरस माहात्म्य इत्येवं घनचूर्णमुजवलरसं हेम्ना च संयोजितं। वन्है निश्चलतामुपेतमधिकं संवासनात्यासनै:॥