Skip to content

Chapter 19 · Treatment of all poisons

PDF page 504 (book page 432)

विषरोगाधिकार:

503
505
Open chapter 19 as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

कल्याणकारके / विषरोगाधिकार: 432 विषनाशक शीतद्रव्यों को (उन्हीं के कषाय व रस से) अच्छी तरह पीस कर उस पिnी को वस्त्र के साथ व्रण पर लेप करना चाहिए अर्थात् लेप लगाकर वस्त्र बांधे अथवा कपडे में लगाकर उसे बाँधे। ती़ण कंटक से उत्पन्न व्रण व जिसमें पित्त की प्रबलता हो ऐसे विष में भी उसी प्रकार की (उपरोक्र) चिकित्सा करें। सर्पविषारिअगद मंजिष्ठामधुकात्रिवृत्सुर - तरुद्राक्षहरिद्राद्वयं। भाXीर्व्योषविडंगहगिुंलवणै:सर्वं समं चूर्णितम्॥ आजयेनालुलितं विषाणनिहितं नस्यांजनालेपनै-। र्हन्यात्सर्वविषाणि सर्परिपुवत्येषोःगद:प्रस्तुत:॥ 117॥ भावार्थ : मजीठ, मुलैठी, निसोत, देवदारु, द्राक्ष, भारंगी, दारुहल्दी, त्रिकटु, (सोंठ, मिर्च, पीपल) वायविडंग, हगिुं, सैंधानमक, इन सबको समभाग में लेकर चूर्ण करें। तदनंतर उस चूर्ण को घृत के साथ अच्छी तरह मिलावें, फिर किसी सींग में रखें। इसका उपयोग नस्य, अंजन व लेपन में किया जाये तो सर्व सर्पविष का नाश होता है। सर्वविषारि अगद पाठाहगिुंफलत्रयं त्रिकटुकं वक्राजमोदाग्निकं। सधिूंत्थं सविडं विडंगसहितं सैवर्चलं चूर्णितम्॥ सवँ गव्यघृतेन मिश्रितमिदं श्रृंगे निधाय स्थितं। सर्वाणयेव विषाणि नाशयति तत् सर्वात्मना योजितम्॥ 118॥ भावार्थ : पाढ, हींग, त्रिफला, त्रिकुटु, पित्तपापडा, अजवाईन, चित्रक, सैंधानमक, विडं नमक, बायविडंग व काला नमक इन सबको अच्छी तरह चूर्ण कर गाय के घृत के साथ मिलावें एवं सींग में रखें। तदनंतर इसका उपयोग नस्य, अंजन, लेपन आदि सर्व कायोँ में करने से सर्व प्रकार के विष नाश को प्राप्त होते हैं। द्वितीय सर्वविषारि अगद स्थैणोयं सुरदारुचंदनयुगं शिग्रुद्वयं गुग्गुलुं। तालीसं सकुटं नरं कुटजमुग्रार्काग्निसैवर्चल॥ कुष्ठं सत्कटुरोहिणीत्रिकटुकं संचूणर्य संस्थापितम्। गोश्रृंगे समपंचगव्यसहितं सवँ विषं साध्येत्॥119॥ भावार्थ : थुनिवार, देवदारु, रक्तचंदन, श्वेतचंदन, लाल सेंजिन, सफेद सेंजन, गुग्गुल, तालीस