Skip to content

Front matter · Introduction and table of contents

PDF page 31

30
32
Open front matter as a session

Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.

31 जवाराणा चणडभानुरस:(नित्यनाथीये) सूतात्त्रेगुणयगन्धं परीमितममृतं ती़णकं भानुनेत्रं। ता लं स्यात्तच्चातुष्कं गगनमथ्युगं मारिचं सर्वतुल्यम्॥ एवं दद्यािन्नहन्ति जवरवनदहनस्तामसाहे: खगेन्द्र:। कासशवासापहन्ता क्षयतरुदहन: पाणडुरोगापहन्ता॥ वातव्याधीभसहिों ह्युदरजलनिधे: शोषको वाडवाग्नि:। नष्टाग्नेर्दीपक: स्याज्जाठरमलमहाक्लेशहद्रोगहारी। मूलव्याध्यन्धकारप्रशमनतपन: कुष्ठरोगापहन्ता। नाम्नायं चणडभानु: सकलगदहरो भाषित: पूजयपादै:॥ शोफमुद्रररस: रसं गंधं भृमृतं ताम्रं पथ्यावालुकगुग्गुलुं। सममाजयेन संयुक्तं गुलिका: कारयेत्तत: एकैकां सेवयेद्वैद्य: शोफपाणडूवापनुत्तये। शीतलं च जलं देयं तक्रं चाम्लं विवर्जयेत् शोफमुद्रनाम्नायं पूजयपादेन निर्मित:। रसरत्नसमुच्चायकारने कणोरी पूजयपादश्च इत्यादि रूप से पूजयपाद का उल्लेख अपने ग्रंथ में किया है। इससे भी स्पष्ट होता है कि पूजयपादने वैद्यक ग्रंथ का निर्माण किया था। महर्षि चामुंडरायने पूजयपाद स्वामी की निम्नलिखित शब्दों से प्रशंसा की है। सुकविप्रणुतर्व्याकरणकर्तृगळ् गगनमनसामथर्यर्ता - ककिं तिळिकरेंदु पोगळ्वुदु सकलजनं पूजयपादभट्टारकरम्॥ प्राचीन ऋषि श्री शुभचंद्र ने अपने रानार्णव में पूजयपाद की प्रशंसा करते हुए लिखा है कि - अपाकुंर्वति यद्वाच: कायवाक्चित्तसंभवम्। कलंकमंगिनां सोःयं देवनंदी नमस्यते॥ इसी प्रकार पार्श्वपंडित ने पूजयपाद स्वामी के सम्बन्ध में लिखते हुए उसी आशय को स्पष्ट किया है कि - सकळोर्वीनुतपूजयपादमुनिपं तां पेळूद कल्याणका - रकदिं देहद दोषमं विततवाचादोषमं शब्दसाधक - जैनेंद्रदिनी जगज्जानद मिथ्यादोषमं तत्वबोधक - तत्वार्थद वृति्ांयदिें कळेदं कारुणयदुग्धार्णवं॥ उपर्युक्त शुभचंद्राचार्य के वचनों का यह ठीक समर्थक है अर्थात् सर्वजन पूजयश्री पूजयपाद ने अपने कल्याणकारक नामक वैद्यक ग्रंथ के द्वारा प्राणियों के देहज दोषों को शब्दसाधक जैनेन्द्र व्याकरण से वचन के