Automatic reading that fixes the systematic errors of the legacy-font conversion. Some errors remain; quotations in records copy the raw text.
कल्याणकारके / महामयाधिकार:
180
फिर उसको सात दिन में या पंद्रह दिन में या एक महिने में जब अच्छी तरह गंध, रस, वीर्य
आदि गुण उसमें व्यक्त हो जाये तब निकाल कर रोगी के अग्निबल के अनुसार खिलावें, जिससे
कुष्ठरोग, उदर व प्रमेहरोग नष्ट होते।
आरग्वधारुष्करमुष्कनबिं। रंभार्कतालतिलमंजरिकासुभस्म॥
द्रोणं चतुद्र्रोणजलैर्विपक्वं। रक्तं रसं स्रवति शुद्धपटाबवद्धम्॥ 115॥
अत्र क्षिपेदाढकसप्रमाणं। शुद्धं गुडं त्रिाकटुकं त्रिाफलाविडंगम्॥
प्रत्येकमेकं कुडंवप्रमाणं। चूर्णेलवंगलबलीबहुलाप्रगाढम्॥ 116॥
कुंभे निधायोक्रबहुप्रकार। धान्ये स्थितं मासपरिप्रमाणम्।
तद्धक्षयेदक्षरोगराजान्। संक्षेपत: क्षपयितुं मनसाभिवांछन्॥ 117॥
भावार्थ : अमलतास, भिलावा, माखा, नीम, ताड का फूल, केले की जड, अकैवा, तिल का
गुच्छ इनका भस्म तैयार कर एक द्रोण (12 सेर, 4 तोला) भस्म को चार द्रोण पानी से पकाकर शुद्ध
कपडे से छानें। जब लाल बूँदें उससे टपकती हैं, उसमें एक आढक ( 3 सैर 16 तोला ) शुद्ध गुड,
त्रिकटुक त्रिफला व वायविडंग इनको प्रत्येक सोलह-सोलह तोला प्रमाण चूर्ण को डालकर साथ में
लवंग, हरपार रेवडी, इलायची को मिलावें, उपर्युक्त प्रकार से संस्कृ त घट में डालकर धान से भरे हुए
गडुे में गाडकर रखें, फिर एक मास बाद निकालकर रोगी को पिलावें, जिससे अनेक प्रकार के कुष्ठ
प्रमेह आदि रोगराज अत्यन्त शीघ्र नष्ट होते हैं।
खदिर चूर्ण
सारद्रुमाणामपि सारचूणँ। सारद्रुमस्वरसभावितशाेषितं तत्॥
सारांघ्रिपक्वाथ्युतं प्रतीतं। सारैषधं भवति सारमहामयघनम्॥ 118॥
भावार्थ : खैर के वृक्ष के सारभूत चूर्ण को खैर के रस से भावना देकर फिर उसे सुखावें, पुन:
उस शुष्कचूर्ण को खैर के वृक्ष के कषाय के साथ मिलाकर पीवें, तो कुष्ठ रोग के लिए उत्तम औषध
है अर्थात् उसको पीने से कुष्ठ रोग दूर हो जाता है।
ती़ण लोह भस्म
ती़णस्य लोहस्य तनूनि पात्राणयालिप्य पंचलवणाम्लकृतोरुकल्कै:।
दग्धवा पुटेनैव सुगोमयाग्नै। निर्वाप्य सारतरुसत्रिाफलारसेन॥ 119॥
एवं पुन: पूर्ववदेव दग्धवा। निर्वाप्य तद्वदिहषोडशवारमात्राम्॥
पश्चात्पुन: खादिरकाष्टदग्धं। शांतं विचूणर्य पटनिसृतमत्रा कृत्वा॥ 120॥
तच्चूर्णमाजयन्वितर्शकरांक्र। रात्वा बलं सततमेव निष्ोव्यमाणम्।
कुष्टप्लीहार्शादिकपाणडुरोगान्। हत्वा वयोबलशरीरसुखं करोति॥ 121॥